| تبليغات | X |
برنامهریزی یا طرحریزی یعنی اندیشیدن از پیش. متخصصین از زوایای متعدد برای برنامهریزی تعارف متعددی ارائه کردهاند که برخی از آنها از این قرار است:
فرآیند برنامهریزی
فرآیند برنامهریزی از دوازده گام تشکیل شده که به قرار زیر است:
این گام با یک مقایسهٔ اساسی بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب شروع میشود. باید یک ارزیابی نسبی از وضعیت اقتصادی، سیاسی، رقابت و فناوری محیط داشته باشیم (وضع موجود) و چرایی و چه چیزی آنچه میخواهیم بدست آوریم را نیز بدانیم (وضع مطلوب). برنامهریزی به تشخیص صحیح از وضعیت مسائل و فرصتها نیاز دارد؛ بنابراین پاسخ به پرسشهای زیر مفید خواهد بود:
اهداف کوتاه مدت، نتایج مورد انتظار و زمان رسیدن به مواردی را که باید مورد تأکید قرار گیرد، معین میکند و آنچه را که با بکارگیری استراتژی، خط مشی، رویه، قوانین، بودجه و برنامه زمانبندی باید بدست آید، مشخص میکند.
دانستن فعالیتهایی که باید برنامهریزی شود و تأثیر آنها بر سایر فعالیتهای داخلی و خارجی سازمان، برای برنامهریزی هوشیارانه ضروری است. اطلاعات حاصل از مطالعه و بررسی، مروری بر سوابق، مشاهدهٔ اعمال سایر سازمانها و راهحلهای بکار رفته در گذشته و تجربه منابع مشهور، اطلاعات قابل استفاده را تشکیل میدهد. پرسشهای زیر به این گام کمک میکند:
در این مرحله، هر جزئی از اطلاعات، هم بهطور مجزا و هم در ارتباط با کل آن، بررسی میشود؛ روابط میان متغیرها شناسایی و بررسی میشود و اطلاعات موجود طبقهبندی میشود. پرسشهای زیر میتواند مفید باشد:
مفروضات برنامهریزی، بر مبنای تصورات ما از محیطی است که برنامهریزی میخواهد در آن انجام گیرد. باید تمام مدیران برنامهریزی روی مفروضات اتفاق نظر داشته باشند. پرسشهای زیر برای تعیین فرضیهها مفیدند:
در این گام بدیلهای مختلف (راهحلهای مختلف مسأله یا برنامههای پیشنهادی مختلف) جمعآوری میشود. همهٔ راهحلهای احتمالی باید جمعآوری شود، بدون اهمیت به این که در نگاه اول ممکن است بعضی بدیلها مفید نیستند یا راهحل بهینه نیستند. پس از آن باید نقاط ضعف و قوت بدیلها تعیین شود تا بتوان آنها را با هم مقایسه کرد. در این مورد پرسشهای زیر را میتوان مطرح کرد:
پس از تعیین بدیلها و بررسی نقاط ضعف و قوت هر یک، باید آنها را با اهداف و مفروضات اولیه سنجید. در این مرحله از فرآیند برنامهریزی است که فنون پژوهشهای عملیاتی و ریاضی در زمینهٔ مدیریت کاربرد عمدهای دارند.
مرحلهٔ اصلی در تصمیمگیری، انتخاب بدیل است. برای انتخاب بهینه پرسشهای زیر مفید است:
برنامهریزی بدون این مرحله بهندرت کامل میگردد. تقریباً همیشه برای حمایت از برنامهٔ اصلی، به برنامههای فرعی نیاز است. برای مثال،هنگامی که یک شرکت هواپیمایی تصمیم به خرید یک سری هواپیمای جدید میگیرد، این تصمیمگیری به یک سری برنامهریزی فرعی جدید نیاز دارد؛ از جمله در مورد استخدام و آموزش افراد مختلف با مهارتهای گوناگون، خرید و نگهداری لوازم یدکی، ایجاد امکانات تعمیراتی، برنامه زمانبندی جدید، تأمین بودجه، اخذ بیمه و غیره.
جزئیات اینکه فعالیتهای برنامهریزی شده، در کجا، توسط چه کسی و در چه زمانی باید انجام شود به طور مناسب تنظیم میگردد؛ چگونگی و زمان بهکارگیری برنامه، حیاتی است. پرسشهای زیر برای تنظیم این مرحله میتواند مطرح شود:
پس از اخذ تصمیم و تعیین برنامهها، مرحلهٔ تبدیل آن به عدد و رقم فرا میرسد. هر واحدی در سازمان میتواند بودجهای مخصوص به خود داشته باشد. اگر این تخصیص بودجه خوب انجام گیرد، بودجه میتواند وسیلهای برای ترکیب هزینهٔ برنامههای گوناگون با یکدیگر و همچنین معیار مهمی برای سنجش میزان پیشرفت در برنامهها باشد.
موفقیت برنامه با نتایج بدست آمده سنجیده میشود، بنابراین پیشبینی چگونگی پیگیری کافی، برای تعیین انطباق عملکرد با برنامه و نتایج بدست آمده با نتایج مورد انتظار، باید جزء کار برنامهریزی باشد. ناگفته نماند که بطور معمول این امر جزء وظیفهٔ اساسی کنترل است. پرسشهای زیر برای ارزیابی این مرحله میتواند کارساز باشد:
نوشته شده توسط مسعود بلیتی ظهراب در جمعه بیست و سوم مرداد 1388 | 
